Jongeren, onderwijs

Naast dat elke school en elke ouder/verzorger wil dat de school een fijne en veilige plek is voor iedereen, moet dit ook volgens de wet. Zo is seksuele diversiteit opgenomen in de “Kerndoelen” van het onderwijs, en volgens de “Wet Burgerschap” zijn kennis van, en respect voor, diversiteit, basisvaardigheiden, net zoals rekenen en taal dat zijn. 

Het landelijk curriculum voor onderwijs is zorgvuldig tot stand gekomen en heeft brede politiek-maatschappelijke goedkeuring. Dit curriculum beschrijft wat leerlingen minimaal moeten kennen en kunnen aan het einde van hun schoolperiode om als Nederlandse burger deel te kunnen nemen aan de samenleving. Het curriculum wordt ge-update  op basis van nieuwe wetenschappelijke en maatschappelijke inzichten. Dat gebeurt in samenwerking metleraren, vakexperts, wetenschappers en maatschappelijke organisaties. De vrijheid van onderwijs biedt scholen de ruimte om vanuit hun eigen visie en identiteit invulling te geven aan het landelijk curriculum.  

Paarse vrijdag is in 2010 gestart door scholieren op een school in Friesland die wilden dat iedereen op school veilig zichzelf kon zijn en niemand gepest zou worden om wie die is. Op initiatief van leerkrachten vieren sinds 2020 ook basisscholen Paarse Vrijdag, op een manier die past bij de leeftijd en belevingswereld van kinderen. Wij ondersteunen leerkrachten en scholieren hierin.  

Paarse Vrijdag is in 2010 ontstaan op middelbare scholen om solidariteit te tonen aan de lhbti+ gemeenschap. Lhbti+ jongeren worden namelijk veel vaker gepest dan andere jongeren. Bedenk maar eens hoe vaak er “hé homo” over het schoolplein wordt geroepen. Basisschoolleerkrachten hebben vervolgens zelf het initiatief genomen om Paarse Vrijdag ook de basisschool te vieren. Ze hebben COC gevraagd om een speciaal lespakket voor hun leerlingen. Het is namelijk belangrijk dat de inhoud en toon goed aansluit bij de leeftijd en belevingswereld van de kinderen. Anderen en jezelf leren respecteren is de basis, maar hoe dat er in de praktijk uitziet, verschilt per ontwikkelfase. 

Hoe Paarse Vrijdag er precies uitziet, verschilt per school. Op basisscholen zijn het de leerkrachten die de dag invulling geven, zij weten het beste wat past bij hun school en klas. Op middelbare scholen, mbo’s, hbo’s en universiteiten zijn het de leerlingen en studenten die het initiatief nemen om, samen met docenten, Paarse Vrijdag te organiseren.  

Op middelbare scholen en mbo’s dragen leerlingen en leerkrachten vaak paars om te laten zien dat iedereen zichzelf mag zijn op school, en dat niemand gepest mag worden om wie die is. In de pauzes zijn er vaak tal van activiteiten, van paarse suikerspinnen maken tot button-workshops en vaak wordt er ook in de les, of via een gast-les, extra aandacht besteed aan seksuele en gender diversiteit. 

Op basisscholen besteden leerkrachten in de les vaak aandacht aan diversiteit en jezelf zijn. Dit kan bijvoorbeeld aan de hand van een gedicht over jezelf kunnen zijn, of door een video te kijken waarin gezinsdiversiteit naar voren komt. Het is altijd aan de school en de leerlingen en leerkrachten om te bepalen wat ze op Paarse Vrijdag doen. 

Nee, het doel van Paarse Vrijdag is om begrip en respect te ontwikkelen voor iedereen om je heen.  

Het gaat erom dat kinderen kennismaken met de diversiteit die Nederland rijk is, zodat ze ook kunnen voelen dat zij zelf goed zijn zoals ze zijn. Jongens mogen van voetbal houden maar evengoed van ballet. En meisjes kunnen met poppen spelen, maar natuurlijk ook met brandweerauto’s. Kinderen zijn nieuwsgierig, ze zijn de wereld aan het ontdekken en stellen uit zichzelf vragen over de wereld om hen heen. Ook over verliefdheid, hoe gezinnen zijn samengesteld of verschillen tussen jongens en meisjes. Het is belangrijk dat ze daarop goede antwoorden krijgen die zijn afgestemd op hun leeftijd.   

Alle kinderen zijn verschillend: de éne heeft één ouder, de ander twee pappa’s, de éne is zwart de ander wit, de éne houd van ballet, de ander van voetbal. Het gaat dus over iedereen: alle kinderen moeten veilig zichzelf kunnen zijn en niet gepest worden. Dan zijn ze gelukkiger en kunnen ze bovendien beter leren.  

Alle kinderen hebben onderlinge verschillen: van huidskleur en religie tot hobby’s en gezinssamenstelling. En alles daartussenin. Het is belangrijk dat kinderen de vrijheid hebben om zichzelf te zijn, los van genderrollen en -stereotypen. Uit onderzoek blijkt dat dit schoolresultaten ten goede komt. Familiediversiteit is ook relevant voor kinderen: zijzelf of vriendjes komen uit gescheiden gezinnen, eenoudergezinnen, gezinnen met twee papa’s of twee mama’s of ze hebben misschien stiefouders.  Respect hebben voor die verschillen gaat daarom iedereen aan.  

Door informatie te geven worden discriminatie, vooroordelen en pestgedrag verminderd. Er ontstaat meer bewustzijn over diversiteit. Dat helpt kinderen om goed en gelukkig te leven in een diverse samenleving. 

Het is belangrijk dat de school en ouders samen de verantwoordelijkheid nemen om kinderen te helpen in hun ontwikkeling. Kinderen leren zichzelf en de wereld om zich  heen kennen door vragen te stellen. Of die nou gaan over interesses, verliefdheid, wie ze zijn, of wat ze later willen worden. Dat doen ze thuis, maar ook op school.    

Ouders geven hun kinderen onvoorwaardelijke liefde en belangrijke waarden mee. Ze leren kinderen dat ze goed zijn zoals ze zijn en hebben een sleutelrol in de opvoeding. Maar juist ook in het klaslokaal komen kinderen in aanraking met ervaringen en mensen die ze nieuwsgierig maken. Leerkrachten zijn heel goed opgeleid om zulke vragen te beantwoorden en kinderen zichzelf en anderen te leren respecteren. Zo helpen ze voorkomen dat jouw kind, of dat van een ander, slachtoffer wordt van pestgedrag. 

Veel ouders vinden het fijn  als de school een eerste aanzet doet: zij kunnen dan het gesprek thuis met hun kinderen voortzetten. Ook vinden sommige ouders/verzorgers het lastig om dit onderwerp te bespreken. Hoewel het dus een gevoelig onderwerp kan zijn, is het voor alle kinderen het belangrijk dat ze leren dat we allemaal uniek zijn, en dat iedereen zichzelf mag zijn. De normen en waarden van thuis en de school kunnen van elkaar verschillen en ook daar  leren kinderen van: mensen zijn verschillend en dat is ok.    

COC vormt dus een team met ouders en onderwijsprofessionals. Onze rollen vullen elkaar aan om kinderen een zo gelukkig en veilig mogelijke jeugd te geven. Die maatschappelijke verantwoordelijkheid dragen we samen. 

Naast dat elke school en elke ouder/verzorger wil dat de school een fijne en veilige plek is voor iedereen, biedt ook wet- en regelgeving hier kaders voor.

Het landelijk curriculum voor onderwijs is zorgvuldig tot stand gekomen en heeft brede politiek-maatschappelijke goedkeuring. Dit curriculum beschrijft wat leerlingen minimaal moeten kennen en kunnen aan het einde van hun schoolperiode om als Nederlandse burger deel te kunnen nemen aain de samenleving.

Het curriculum wordt ge-update op basis van nieuwe samenwerking met leraren, vakexperts, wetenschappers en maatschappelijke organisaties. De vrijheid van onderwijs biedt scholen de ruimte om vanuit hun eigen visie en identiteit invulling te geven aan het landelijk curriculum.

In de Kerndoelen van het Onderwijs, waarin seksuele diversiteit is opgenomen, zijn allerlei vormen van diversiteit beschreven, zoals religieuze, levensbeschouwelijke, culturele en seksuele diversiteit. En volgens de Wet Burgerschap is kennis van, en respect voor, diversiteit een basisvaardigheid, net zoals rekenen en taal dat zijn.

Paarse Vrijdag is belangrijk omdat iedereen op school zichzelf moet kunnen zijn, zonder dat je gepest of buitengesloten wordt om wie je bent. Helaas weten we dat lhbti+ leerlingen nog altijd meer gepest worden dan niet-lhbti+ leerlingen. Ook is op veel scholen ‘homo’ nog altijd een veelgebruikt scheldwoord. Door op een positieve manier aandacht te besteden aan diversiteit, waaronder seksuele en gender diversiteit, laten we zien dat iedereen erbij hoort. 

Kinderen groeien op in een divers Nederland. Ze groeien op tussen verschillende culturen en geloven, met een tante die op vrouwen valt of in een gezin met twee papa’s. Die diversiteit zie je terug in het klaslokaal. Gelukkig samenleven in een gezonde maatschappij betekent dus dat je in aanraking komt met mensen die anders zijn dan jij. Dat is een basisvaardigheid voor ieder kind, net zoals rekenen of taal.   

Door actief aan de slag te gaan met diversiteit worden discriminatie en vooroordelen verminderd. Het kan pestgedrag bestrijden en voorkomen. Uitsluiting is verschrikkelijk en geen enkel kind verdient het om dit mee te maken. Anderen behandelen met respect en begrip is iets wat je gelukkig heel goed kunt oefenen. COC, ouders en onderwijsprofessionals dragen hier allemaal hun steentje aan bij. Samen nemen we de verantwoordelijkheid voor een liefdevolle en veilige jeugd van onze kinderen. 

Nee hoor! Zie Paarse Vrijdag vooral als een mooi moment om hier extra bij stil te staan, hoe en hoelang je er aandacht aan besteedt, is helemaal vrij in te vullen. ’Diversiteit en jezelf zijn’, het zijn onderwerpen die op een hele vanzelfsprekende manier het hele jaar door in de lessen terug kunnen komen.

Het Paarse Vrijdag Educatiepakket biedt handvatten om er op een laagdrempelige manier aandacht aan te besteden. Bijvoorbeeld in de voorbeelden die je gebruikt bij rekensommen en taal, of de boeken die in de mediatheek staan. Zo zorg je voor een veilige school, waar respectvol met elkaar omgaan de norm is.

Ja, zeker! De materialen in de pakketten zijn het hele jaar inzetbaar.  

Aandacht voor diversiteit, jezelf zijn, veiligheid en respectvol met elkaar omgaan zijn onderwerpen die het hele jaar door belangrijk zijn.   

In de Paarse Vrijdag pakketten zitten campagne-materialen (zoals posters) en educatieve materialen (zoals lesbrieven). Scholen, leerlingen en leerkrachten kunnen zelf bepalen wat ze gebruiken uit deze pakketten.  

In de Paarse Vrijdag pakketten voor basisscholen zitten handleidingen voor leerkrachten, prentenboeken, Paarse Vrijdag posters en paarse ballonnen om de school te versieren. In de handleiding voor leerkrachten staan tips voor ouderbetrokkenheid en in totaal 13 lesbrieven voor de onderbouw, middenbouw en bovenbouw die stap voor stap uitleggen hoe je op een leuke en leerzame manier aandacht besteedt aan diversiteit en het belang ‘jezelf kunnen zijn’. Bij elk leerjaar hebben we bijpassende lesbrieven ontwikkeld die aansluiten op de belevingswereld van kinderen van die leeftijd. Denk hierbij aan een prentenboek voor de onderbouw, een gespreksgedicht voor de middenbouw en een serie (online te bekijken) voor de bovenbouw.  

In het lespakket voor de basisschool ligt de focus op het creëren van een veilige schoolomgeving, zodat kinderen zichzelf kunnen zijn zonder gepest te worden. Door de diversiteit van Nederland te laten zien, krijgen kinderen meer begrip voor mensen die niet op hen lijken of in hun omgeving zitten. 

Ook voor middelbare scholen en mbo’s hebben we speciale pakketten. Hierin zitten ook weer de campagne posters om in de school op te hangen. Daarnaast zijn deze pakketten speciaal ontwikkeld om onderwijsprofessionals op weg te helpen om voor, op en na Paarse Vrijdag handvaten en lesmateriaal te hebben om seksuele en genderdiversiteit bespreekbaar te maken. In de handleiding voor docenten staan tips voor het verminderen van vooroordelen en discriminaties en informatie over schoolvisie en burgerschap. In totaal zijn er 14 lesbrieven om als docent mee aan de slag te gaan. Zowel om met jongeren te doen als met de docententeams.  

Je vindt al onze (digitale) materialen in de Onderwijsbieb op www.coc.nl/paarsevrijdag.

COC ondersteunt scholen die aan Paarse Vrijdag mee willen doen door een landelijke campagne op te zetten en door gratis campagne- en educatieve materialen beschikbaar te stellen. Ook is “Paarse Vrijdag” een geregistreerd merk van COC.  

Elk jaar ontwikkelt COC een landelijke campagne rondom Paarse Vrijdag: hierin staan verhalen van jongeren, leerkrachten en/of ouders rondom diversiteit centraal. Ook biedt COC elk jaar gratis Paarse Vrijdag pakketten aan die samen met onderwijsprofessionals zijn samengesteld: scholen kunnen deze kosteloos aanvragen en gebruiken om op Paarse Vrijdag en andere dagen in het jaar, aandacht te besteden aan het belang van diversiteit en inclusie. Dat hoeft overigens niet: scholen kunnen ook zonder pakket aan Paarse Vrijdag mee doen. De focus ligt op het creëren van een veilige schoolomgeving.  

Daarnaast is “Paarse Vrijdag” een geregistreerd merk van COC Nederland. Dit betekent dat andere partijen die iets rondom Paarse Vrijdag organiseren of publiceren, dit erbij moeten vermelden. Zo zorgen we ervoor dat de communicatie rondom Paarse Vrijdag helder en eenduidig blijft. 

Paarse Vrijdag is een dag waarop scholen extra aandacht besteden aan diversiteit, waaronder seksuele en gender diversiteit. Scholen nemen zelf het initiatief voor Paarse Vrijdag, en COC ondersteund hen daarin. Zowel basisscholen als middelbare scholen en mbo’s doen mee aan Paarse Vrijdag, en soms ook hbo’s en universiteiten. 

Paarse Vrijdag gaat er over dat iedereen zichzelf kan zijn, ongeacht wie je bent, wat je hobby’s zijn, wat je huidskleur is, wat je gelooft of op wie je verliefd wordt. Elke school moet uiteraard een veilige plek zijn voor iedereen, maar dat is helaas niet vanzelfsprekend. Jongeren worden bijvoorbeeld gepest omdat ze nagellak dragen of twee moeders hebben, en ‘homo’ is nog steeds een van de meest gebruikte scheldwoorden op school.