Manosphere onderzoek
Terug naar overzicht

Manosphere: een echokamer voor schadelijke opvattingen

Herhaalde blootstelling aan mannelijkheids- en manospherecontent kan jonge mannen een onrealistisch mannelijkheidsbeeld meegeven, wat onder andere hun lichaamsbeeld negatief kan beïnvloeden. Hun levensfase en persoonlijke omstandigheden bepalen hoe ontvankelijk ze zijn voor deze content, zo blijkt uit nieuw verkennend onderzoek ‘Is dit wat man zijn is?’ van Rutgers, Atria en COC Nederland. Deelnemers beschrijven de manosphere als een ‘bevestigingsloop’. Video’s van influencers sluiten aan op rigide gendernormen die jonge mannen zelf al hebben, waardoor zij zich gesterkt voelen om die te uiten. Deze opvattingen zijn risicofactoren voor seksistisch en seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Inspelen op onzekerheden

In de puberteit zoeken jongeren naar hun identiteit. Jonge mannen hebben vaak vragen, twijfels en onzekerheden over wat voor een man ze willen zijn. Vanuit hun opvoeding en omgeving kunnen ze geconfronteerd worden met rigide normen, opvattingen en verwachtingen over mannelijkheid. Bijvoorbeeld dat een man geen emoties moet tonen, dat een man superfit en succesvol moet zijn, of dat je als man gemakkelijk vrouwen hoort te regelen. Uit het onderzoek blijkt dat jonge mannen druk voelen om aan deze normen te voldoen, uit angst gepest of uitgesloten te worden.

Mannelijkheidsinfluencers, en in het specifiek influencers uit de manosphere, spelen in op hun onzekerheden over het lichaam, zelfontwikkeling en succes. Dit maakt content uit de manosphere en de simpele oplossingen die het biedt aanlokkelijk, zoals omschreven door een deelnemer: Want je ziet natuurlijk dat ze met al hun geluk staan op een mooie plek in Dubai of zo (…). En dan zit jij dan tijdens coronatijd op je kamertje een beetje weg te rotten (…). Dan denk je toch ook van ja, dat wil je ook.”

Deelnemers die manospherecontent volgen, hebben in die periode vaak seksistische opvattingen. Een voorbeeld daarvan is de dubbele seksuele moraal: vrouwen die seks hebben worden daarop afgekeurd, mannen die hetzelfde doen worden ervoor gevierd.

Het kantelpunt

Bij de jonge mannen die stoppen met het kijken van manospherecontent, komen verschillende kantelpunten aan het licht. Ouders of vrienden die hun opvattingen bevragen helpen de jonge mannen om op hun schadelijke gedachtegoed te reflecteren. Ook veranderingen in de sociale omgeving of nieuwe levenservaringen geven hen nieuwe perspectieven. Ontmoetingen met uiteenlopende mensen, deelname bij een sportclub en nieuwe vriendschappen bieden ruimte voor alternatieve invullingen van mannelijkheid. Zo beschrijft een deelnemer hoe zijn verhuizing een positieve uitwerking heeft: “Ik ging in eenstudentenhuis wonen waar ik met twee mensen woonde die altijd naar Pride gingen. Mijn vrienden maakten ook een algehele beweging naar iets progressiever. (…) Niet één persoon waardoor het kwam denk ik, maar het is gewoon een algehele verandering van de omgeving.” Naarmate hun opvattingen veranderen, verliest manospherecontent de aantrekkingskracht.

Niet elke jonge man is vatbaar

Het onderzoek laat zien dat jonge mannen niet uitsluitend passieve ontvangers zijn van mannelijkheids- en manospherecontent, maar ook actief beoordelen welke boodschappen bij hun normen en waarden passen. Positieve opvattingen die ze in de opvoeding meekrijgen, bijvoorbeeld over de gelijkheid tussen mannen en vrouwen, maken hen minder ontvankelijk voor schadelijke content. Ook inzicht in de manier waarop influencers content maken, helpt sommigen om boodschappen kritisch te beoordelen.

Opvallend is dat de manospherecontent jonge mannen vindt en niet andersom. Zelfs wanneer deelnemers actief aangeven de content niet te willen zien, komt deze alsnog naar voren in de tijdlijn.

Over het onderzoek

Het verkennend kwalitatief onderzoek ‘Is dit wat man zijn is?’ is uitgevoerd door Rutgers, Atria en COC Nederland, binnen de alliantie Act4Respect-Unlimited. Voor het onderzoek zijn interviews gehouden met zeventien jonge mannen (16-30 jaar) en zijn online observaties van Nederlandse mannelijkheids- en manospherecontent gedaan. De alliantie wordt gefinancierd door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en werkt samen met jongeren en professionals aan de preventie van (online) seksueel geweld en (ex-)partnergeweld.

Verschil mannelijkheids- en manospherecontent

Niet alle mannelijkheidscontent heeft een schadelijke invloed op jonge mannen, video’s over fitness of gezond eten zijn niet per definitie slecht. Het wordt echter schadelijk wanneer deze content een zwart-wit beeld neerzet over ‘hoe je je als man moet gedragen’, bijvoorbeeld dat mannen geen emoties mogen tonen, aan een bepaald lichaamsbeeld moeten voldoen om voor vrouwen aantrekkelijk te zijn of dominant moeten zijn over vrouwen. Die schadelijke en strikte opvattingen vind je voornamelijk in manospherecontent.

Meer informatie lees je op de website van Act4Respect.